تفکر خلاق و راه حل های جديد

يکي از مهم ترين وجوه تمايز انسان، از ديگر موجودات قدرت تفکر و خلاقيت اوست. قدرت دستکاري در ذهن و پديده هاست، قدرت کشف و توليد ابزار و انديشه هاي جديد است، که همه اين ها به نوعي خلاقيت است. همه انسان ها کم و بيش خلاقند و اين توانايي به درجات متفاوت در همه ما وجود دارد، مهم آن است که بتوانيم آن را شکوفا کنيم، توسعه دهيم و به خدمت بگيريم.

تفکر خلاق مي تواند بهترين سلاح مبارزه با مشکل نيز قلمداد شود. انسان هاي خلاق، نگرش منفي به مشکلات را تسليم شدن قبل از جنگ مي پندارند، زيرا معتقدند مشکل نه تنها مزاحمت نيست بلکه مبارزه اي براي کشف راه حل است. تفکر خلاق مي تواند به ما بياموزاند که حتي وقتي با حادثه اي ناگوار برخورد کرديم، چگونه احساس بد و منفي خود را به احساس خوب و مثبت تبديل کنيم.

تعريف تفکر خلاق:

تفکر خلاق مهارتي است که شخص از تلفيق مهارت هاي حل مسائل و تصميم گيري از افکار يا روابط نو برخوردار مي شود و قدرت کشف و انتخاب راه حل هاي جديد را پيدا مي کند.

انواع تفکر خلاق:

1- تفکر واگرا

2- تفکر همگرا

تفکر خلاق با تفکر واگرا رابطه اي مستقيم دارد. افراد با تفکر واگرا سعي مي کنند پديده ها و امور افکار را آن چنان که هستند به راحتي نپذيرند، بلکه نگاه متفاوت تري داشته باشند و از قالب هاي فکري همسان دور شوند، به عبارتي پديده ها را با چشم و منظر ديگري نگاه کنند. امّا در تفکر همگرا، فکرهاي جديد و نو کمتر راه پيدا مي کند و افراد امور و پديده ها را آن چنان که هستند مي بينند و مي پذيرند.

مراحل:

1- آمادگي: در مرحله اول افراد به امور پديده هاي مختلف زندگي دقت و توجّه بيشتري پيدا مي کنند، به حدي که گاهي پديده هاي زندگي مدّت هاي طولاني ذهن شخص را به خود مشغول مي کند.

2- مطالعه: در مرحله مطالعه فرد با بررسي و مطالعه بيشتر روابط بين پديده ها را بهتر درک مي کند.

3- تغيير: در مرحله سوم شخص به نوع روابط بين پديده ها که ذهن او را به خود مشغول کرده اند پي مي برد و با طرح سئوال هاي مختلف در ذهن به نقد و بررسي آن مي پردازد.

4- پختگي: در اين مرحله شخص با گذار از مراحل قبلي به درک و شناخت عميق تري از روابط بين پديده ها مي رسد و گويي پديده ها، جزئي از وجودش شده است.

5- اشراق: در مرحله اشراق شخص به پاسخ هاي ناگهاني دست پيدا مي کند، معمولاً با کلماتي نظير «هان» و «يافتم» متجلّي مي شود.

6- وارسي: در اين مرحله فرد به بررسي بهترين ايده اي که در مراحل قبلي به آن رسيده است مي پردازد و درستي آن را مشخص مي کند.

7- اجرا: در اين مرحله فرد افکار يا ايده هايي که موردتأييد واقع شده اند را به مرحله اجرا درمي آورد.

ويژگي هاي دارندگان تفکر خلاق:

- افراد خلاق، راه هايي را جست و جو مي کنند که از طريق آن بتوانند فکر خود را به سوي ايده هاي نو و تازه هدايت کنند.

- به همه جوانب يک موضوع و مسأله توجه دارند.

- در حل يک مسأله تمرکز حواس بيشتري را از خود نشان مي دهند.

- فکرهاي بکر را بيشتر از ديگران از خود نشان مي دهند.

- به راه حل هايي مي انديشند که ممکن است از ديد ديگران اهميت چنداني نداشته باشد.

- از ربط ايده ها و تجربيات مختلف، نتايج جديدي را مي گيرند.

- افکار و عقايد خود را به راحتي مطرح و از مواجهه با عقايد مختلف استقبال مي کنند.

- براي حل مسايل و مشکلات، راه هاي مختلف را بررسي و تا رسيدن به نتيجه ي دلخواه تلاش کنند.

- خود را محدود به آراي ديگران نمي کنند.

- همواره کنجکاو و در جست و جوي اطلاعات جديد و نو هستند.

- از قدرت تصويرسازي ذهني بالايي برخوردارند، تا حدي که به تفکرات خود، عينيت مي بخشند.

- مثبت نگر و پرانرژي هستند.

- معمولاً براي هر سئوالي آمادگي ارائه پاسخ هاي مختلف را دارند.

- سئوال و جواب هاي غيرعادي و غجيب و غريب در آن ها بيشتر ديده مي شود.

راهکارهاي گسترش تفکر خلاق:

- اطلاعات و تجارب خود را در موقعيت هاي مختلف گسترش دهيم.

- از ديگران و کودکان سئوال هايي را بپرسيم که پاسخ هاي متعدد داشته باشد.

- اگر سئوال هاي غيرمعمولي از سوي ديگران مطرح مي شود، سعي کنيم تا با همکاري خودشان پاسخ هاي جديد و نو را کشف کنيم.

- رفتارها و الگوهاي افراد خلاق را سرمشق زندگي قرار دهيم.

- از فنون ويژه تفکر خلاق مانند «بارش فکري» به خوبي استفاده کنيم. (حمله ذهني به يک موضوع را بارش فکري مي گويند).

- تصورات ذهني خود و ديگران را تقويت کنيم، زيرا تصويرسازي کمک مي کند تا اطلاعات در حافظه بلندمدت بيشتر ذخيره شوند، براي مثال اگر فرزندمان داستاني از دايناسورها را مي خواند، از او بخواهيم تصور کند که ميان جنگل قرار دارد، به صداي آنان گوش دهد، بزرگي جثه اش را درنظر بگيرد، صداي پاي آنان را بشنود و...

- در نوشتن داستان يا کشيدن نقاشي و... به جاي استفاده از نمونه از طرح هاي خلاّق ذهن خود استفاده کنيم.

- هر چه را که مي خوانيم، مي بينيم و مي شنويم، مهم ترين نکات آن را يادداشت کنيم.

- هر فکر جديدي که به ذهن ما مي رسد، بنويسيم.

- بازي هاي فکري، ساخت اشيا با گِل، مجسمه سازي، نقاشي و داستان نويسي موجب شکوفايي ذهن و خلاقيت مي شوند.

- اجازه دهيم هر سئوالي را از ما بپرسند و سئوالات آنان را جدي بگيريم.

- طرح سئوال هاي باز و تکميل جملات و داستان هاي ناتمام در رشد تفکر خلاق مؤثر است.

- به عقايد ديگران احترام بگذاريم و اجازه دهيم که تا حدّ ممکن کارهايشان را با ذوق و سليقه خود انجام دهند.

- ابتکار و تخيل را باور داشته باشيم تا زمينه بروز فعاليت هاي خلاق در جامعه فراهم شود.

- سعي کنيم پاسخ هاي ما در مقابل سئوالات ديگران به گونه اي باشد که او را به سئوال هاي جديدتري هدايت کنيم.

- فرصت ابتکار و نوآوری را در خانواده و مدرسه و محل کار به دیگران بدهیم.

- از موقعیت هایی مانند مسافرت، بازدید از موزه ها و رفتن به مکان های تفریحی و فرهنگی برای آموزش تفکر خلاق استفاده کنیم.

- احساس امنیت، شادی و آرامش از عوامل شکوفایی تفکر خلاق است، آن عوامل را از خود و دیگران دریغ نکنیم.

- هوش، استعداد، مهارت و تلاش جدی، بخشی از عوامل رشد خلاقیت به شمار می رود، امّا ضروری است به ایجاد انگیزه نیز توجه ویژه ای داشته باشیم.

- توانایی دیگران حتی کودکان را بپذیریم و باور داشته باشیم که هر فرد موجودی منحصر به فرد است و مثل و مانندی ندارد.

- وقتی کار و فکر جدید و خلاقانه ای را از دیگران مشاهده کردیم، با تشویق، خوشحالی و شادی خود را ابراز کنیم.

ویژگی های دارندگان تفکر خلاق:- افراد خلاق، راه هایی را جست و جو می کنند که از طریق آن بتوانند فکر خود را به سوی ایده های نو و تازه هدایت کنند.
- به همه جوانب یک موضوع و مسأله توجه دارند.
- در حل یک مسأله تمرکز حواس بیشتری را از خود نشان می دهند.
- فکرهای بکر را بیشتر از دیگران از خود نشان می دهند.
- به راه حل هایی می اندیشند که ممکن است از دید دیگران اهمیت چندانی نداشته باشد.
- از ربط ایده ها و تجربیات مختلف، نتایج جدیدی را می گیرند.
- افکار و عقاید خود را به راحتی مطرح و از مواجهه با عقاید مختلف استقبال می کنند.
- برای حل مسایل و مشکلات، راه های مختلف را بررسی و تا رسیدن به نتیجه ی دلخواه تلاش کنند.
- خود را محدود به آرای دیگران نمی کنند.
- همواره کنجکاو و در جست و جوی اطلاعات جدید و نو هستند.
- از قدرت تصویرسازی ذهنی بالایی برخوردارند، تا حدی که به تفکرات خود، عینیت می بخشند.
- مثبت نگر و پرانرژی هستند.
- معمولاً برای هر سئوالی آمادگی ارائه پاسخ های مختلف را دارند.
- سئوال و جواب های غیرعادی و غجیب و غریب در آن ها بیشتر دیده می شود.

راهکارهای گسترش تفکر خلاق:
- اطلاعات و تجارب خود را در موقعیت های مختلف گسترش دهیم.
- از دیگران و کودکان سئوال هایی را بپرسیم که پاسخ های متعدد داشته باشد.
- اگر سئوال های غیرمعمولی از سوی دیگران مطرح می شود، سعی کنیم تا با همکاری خودشان پاسخ های جدید و نو را کشف کنیم.
- رفتارها و الگوهای افراد خلاق را سرمشق زندگی قرار دهیم.
- از فنون ویژه تفکر خلاق مانند «بارش فکری» به خوبی استفاده کنیم. (حمله ذهنی به یک موضوع را بارش فکری می گویند).
- تصورات ذهنی خود و دیگران را تقویت کنیم، زیرا تصویرسازی کمک می کند تا اطلاعات در حافظه بلندمدت بیشتر ذخیره شوند، برای مثال اگر فرزندمان داستانی از دایناسورها را می خواند، از او بخواهیم تصور کند که میان جنگل قرار دارد، به صدای آنان گوش دهد، بزرگی جثه اش را درنظر بگیرد، صدای پای آنان را بشنود و...
- در نوشتن داستان یا کشیدن نقاشی و... به جای استفاده از نمونه از طرح های خلاّق ذهن خود استفاده کنیم.
- هر چه را که می خوانیم، می بینیم و می شنویم، مهم ترین نکات آن را یادداشت کنیم.
- هر فکر جدیدی که به ذهن ما می رسد، بنویسیم.
- بازی های فکری، ساخت اشیا با گِل، مجسمه سازی، نقاشی و داستان نویسی موجب شکوفایی ذهن و خلاقیت می شوند.
- اجازه دهیم هر سئوالی را از ما بپرسند و سئوالات آنان را جدی بگیریم.
- طرح سئوال های باز و تکمیل جملات و داستان های ناتمام در رشد تفکر خلاق مؤثر است.
- به عقاید دیگران احترام بگذاریم و اجازه دهیم که تا حدّ ممکن کارهایشان را با ذوق و سلیقه خود انجام دهند.
- ابتکار و تخیل را باور داشته باشیم تا زمینه بروز فعالیت های خلاق در جامعه فراهم شود.
- سعی کنیم پاسخ های ما در مقابل سئوالات دیگران به گونه ای باشد که او را به سئوال های جدیدتری هدایت کنیم.
- فرصت ابتکار و نوآوری را در خانواده و مدرسه و محل کار به دیگران بدهیم.
- از موقعیت هایی مانند مسافرت، بازدید از موزه ها و رفتن به مکان های تفریحی و فرهنگی برای آموزش تفکر خلاق استفاده کنیم.
- احساس امنیت، شادی و آرامش از عوامل شکوفایی تفکر خلاق است، آن عوامل را از خود و دیگران دریغ نکنیم.
- هوش، استعداد، مهارت و تلاش جدی، بخشی از عوامل رشد خلاقیت به شمار می رود، امّا ضروری است به ایجاد انگیزه نیز توجه ویژه ای داشته باشیم.
- توانایی دیگران حتی کودکان را بپذیریم و باور داشته باشیم که هر فرد موجودی منحصر به فرد است و مثل و مانندی ندارد.
- وقتی کار و فکر جدید و خلاقانه ای را از دیگران مشاهده کردیم، با تشویق، خوشحالی و شادی خود را ابراز کنیم.

خلاقيت

تعريف خلاقيت

يك فكر يا ايدة جديد كه تركيبي از ايده هاي قديمي است را خلاقيت گويند. داشتن توانايي ساخت ايده هاي نو به توانايي شما در تشخيص ارتباط بين موارد ظاهراً غير متجانس بستگي دارد.

خلاقيت يعني كنار هم قرار دادن افكار و ايده هايي كه تا قبل از اين پنداشته مي شد به يكديگر ربطي ندارند. اين توانايي شماست كه افكار مختلف را با يكديگر تركيب كنيد و يك ايده نو كه مفيد هم هست بوجود آوريد.

آن گونه كه به نظر مي رسد ظاهراً مسئله اي وجود ندارد كه نتوانيد حل كنيد هدفي وجود ندارد كه نتوانيد به آن برسيد هيچ مانعي وجود كه نتوانيد از آن بگذريد اگر بدانيد چگونه از قدرت خلاقيت مغز خود استفاده كنيد تا هر مشكلي را مانند يك اشعه ليزر از زندگي خود جدا كنيد و دور بيندازيد.

شما خلاق هستيد

خلاقيت به معني اختراع يك چيز كاملاً جديد نيست، بلكه بوجود آوردن يك سري ارتباطات همسو است. لازم نيست كه حتماً يك فرد خاص باشيد تا خلاق باشيد هر كسي مي تواند خلاق باشد. اين مهم نيست كه شما كي هستيد، مهم اين است كه چگونه عمل مي كنيد. تنها چيزي كه احتياج داريد اين است كه براي مشكل خود چندين راه حل پيدا كنيد نه اين كه خود را به اولين راه حلي كه به نظرتان مي رسد يا از همه ساده تر است محدود كنيد. به خود اجازه بدهيد كه سر زنده كنجكاو و انعطاف پذير باشيد.

روانشناسان معتقدند كه خلق ايده در يك شخص به فعاليتهاي او بستگي دارد و اين تفكر را تفكر همبسته مي نامند. اين وابستگي به صورت مداوم و خطي نيست بلكه پرشي است. با بوجود آوردن ارتباط بين افكار و ايده هاي مختلف براي يك لحظه هم كه شده بايد نسبت به وضعيت موجود در خود شك و ترديد ايجاد كنيد. محدوديت براي خلاقيت كشنده است كه به جاي اينكه به جواب برسد باعث خفه شدن نطفه تفكر خلاق مي شود. در پروسه يك تفكر خلاق همه مراحل ارزيابي ميزان ترديد، غلبه بر آن و بها دادن به آن براي خلق يك ايدة بزرگ بسيار مهم هستند.

يك پيش شرط مهم

همچنان كه به بررسي افراد خلاق مي پردازيد يك چيز مشترك در همه آنها خواهيد يافت و آن عشق به كاري است كه انجام مي دهند.

آموزش و پروراندن خلاقيت

يك خبر خوب اين است كه خلاقيت يك مهارت و استعداد است كه قابل يادگيري و پروراندن است پس براي افزايش مهارت خود تمرين كنيد. با اين مهارت مي توانيد رشد شخصي و حرفه اي خود را شتاب ببخشيد. با افزايش مهارت هاي فكري و انجام تمرين هاي لازم براي شكوفايي خلاقيت مي توانيد ارزش فعاليتهاي خود را چند برابر كنيد و به سرعت كميت و كيفيت دستاورد هايتان افزايش مي يابد.

هر روز تمرين كنيد

اگر بخواهيد جام قهرماني تنيس را ببريد. هر چند وقت تمرين مي كنيد؟ ماهي يكبار؟ هفته اي يكبار؟ روزي يكبار؟

هر چند وقت يكبار بايد عضلات خلاقيت مغز خود را تمرين دهيد تا داراي قدرت خلاقيت بالايي باشيد؟ ماهي يكبار؟ هفته اي يكبار؟ يا هر روز؟

با يك ديدگاه متفاوت به قضايا بنگريد

هميشه يك ديدگاه متفاوت منجر به يك نوع آوري شده است. حال براي كارها و مسائل موجود مي خواهيد يك راه حل بهتر پيدا كنيد پس آنها را بازسازي كنيد يعني اول كار يا حرفه يا مشكل خود را به اجزاي كوچكتر تقسيم كنيد و براي حل مشكل يا يافتن راه بهتر براي انجام كار از يك راه متفاوت اين اجزا را كنار هم بچينيد.

بدنبال سئوالات جستجوگر باشيد

براي خلاق بودن يك ذهن كنجكاو نياز داريد بدون تعداد زيادي سئوالات چرا؟ و چه مي شد اگر؟ نمي توانيد يك ديد خلاق بوجود آوريد. براي بوجود آوردن چنين ديدي كه اكثر افراد در همين زمينه دجار مشكل هستند مطمئن شويد كه علاوه بر طاهر هر چيزي به زير پوسته و ماهيت آن هم نگاهي داشته باشيد هيچ كاري را براي امتياز گرفتن و مورد توجه قرار گرفتن انجام ندهيد. سعي كنيد به دنيا با چشمهاي كنجكاو تري بنگريد. سعي كنيد نظرياتي پويا ارائه دهيد و به آنها اكتفا نكنيد سعي كنيد هر چيز مهمي را از خود بپرسيد چرا؟ و ببينيد چه اتفاقي مي افتاد اگر اينچنين مي شد؟

برای دریافت پاور پوینت فایل خلاقیت به آدرس زیر مراجعه فرمائید .

دریافت فایل کارگاه ایده پردازی مهندس عمرانیان - دانشگاه شیراز

www.shirazu.ac.ir/files/extract_file.php?file_id=2671‎